SpaceX bắt lại tàu Starship từ quỹ đạo lần đầu tiên trong lịch sử

Chuyến bay Flight 15 cất cánh lúc 16h47 chiều thứ Sáu 13/11 theo giờ Texas, tức 4h47 sáng 14/11 theo giờ Việt Nam, từ bãi phóng Starbase ở Boca Chica. SpaceX đặt cho chuyến bay này mục tiêu kép đầy tham vọng: thu hồi cả hai tầng của tên lửa ngay tại tháp phóng, đồng thời thả 26 vệ tinh Starlink V3 lên quỹ đạo. Một nửa mục tiêu đã không thành, nhưng nửa còn lại vừa làm nên lịch sử ngành vũ trụ.

Tầng đẩy Super Heavy đã lỡ pha bắt và rơi xuống Vịnh Mexico ngay sau khi phóng. Tàu Starship thì bay trọn 14 vòng quanh Trái Đất, thả đủ 26 vệ tinh, rồi trở về đúng tháp phóng đã tiễn nó đi gần một ngày trước đó. Lần đầu tiên, một tầng trên của tên lửa không rơi xuống biển hay đáp xuống đường băng, mà được bắt lại giữa không trung bởi chính tháp phóng của mình.

Đọc thêm: Starship Flight 15 lên quỹ đạo lần hai

Cú bắt lúc 15h29 diễn ra như thế nào

Quá trình trở về của tàu Starship bắt đầu lúc khoảng 14h20 chiều thứ Bảy theo giờ Texas, khi tàu khởi động lại một trong sáu động cơ Raptor để đốt phanh trong 10 giây, giảm tốc và lao vào khí quyển.

Ngay sau 15h, tàu đã xuống tới độ cao 100 km, camera trên sóng trực tiếp bắt đầu ghi lại ánh sáng cam của khí nóng bao quanh mặt dưới của tàu, nơi được bảo vệ bởi 18.000 tấm gốm lục giác chịu nhiệt.

Đường bay trở về đưa tàu vượt qua bán đảo Baja và miền Bắc Mexico, rồi vòng lên phía bắc đảo South Padre của Texas. Tàu thực hiện cú cua “swoosh” để tiếp cận Starbase từ phía Vịnh Mexico, ngửa bụng rơi tự do song song với mặt đất, rồi đốt động cơ để dựng đứng thân tàu và hạ xuống gọn gàng giữa hai tay robot của tháp Mechazilla lúc 15h29.

Dan Huot, người dẫn chương trình trực tiếp của SpaceX, đã thốt lên khi cú bắt thành công: “Đó là mắt xích còn thiếu, chén thánh của ngành vũ trụ. Chúng ta đã bắt được một tàu Starship và từ giờ mọi thứ sẽ thay đổi.” SpaceX gọi đây là cột mốc quan trọng “trong việc biến Starship thành tên lửa tái sử dụng một cách đáng tin cậy và nhanh chóng”. Toàn bộ chuyến bay kéo dài 22,5 giờ, là chuyến bay Starship dài nhất từ trước tới nay.

Tầng đẩy Super Heavy lỡ pha bắt vì sao

Booster 22, tầng đẩy V3 đầu tiên của chương trình, đã tách khỏi tàu khoảng 2,5 phút sau khi phóng và quay trở lại như kế hoạch. Nhưng thay vì hạ xuống tay robot của tháp phóng sau khoảng 6 phút, hệ thống trên tầng đẩy đã tự hủy pha bắt và chuyển nó ra khu vực dự phòng trên Vịnh Mexico, nơi nó phát nổ ngay trước khi chạm mặt biển.

Dấu hiệu ban đầu, theo Kate Tice, giám đốc quản lý chất lượng và đào tạo của SpaceX, là cú đốt boostback của tầng đẩy đã kết thúc sớm do cảnh báo khối lượng nhiên liệu thấp. Bà khẳng định tầng đẩy đã “tuân thủ đúng quy trình an toàn một cách tự động và bảo vệ bệ phóng”. Đáng chú ý, SpaceX ban đầu mô tả sự cố là lỗi dẫn đường, nhưng hôm sau đã đính chính rằng hệ thống dẫn đường hoạt động đúng như thiết kế. Nguyên nhân gốc rễ vẫn đang được điều tra, và cơ quan hàng không Mỹ chưa có quyết định chính thức nào về vụ mất tầng đẩy.

Như vậy Flight 15 chỉ hoàn thành một nửa mục tiêu thu hồi kép. Nhưng trong hai nửa, nửa tàu Starship làm được mới là nửa chưa từng ai làm được.

Vì sao cú bắt này quan trọng hơn cả cú phóng

Trước Flight 15, ngành vũ trụ mới chỉ thu hồi được tầng đẩy thứ nhất bay dưới quỹ đạo, như cách Falcon 9 đã làm hàng trăm lần, hoặc đưa tàu con thoi trở về bằng đường băng. Chưa từng có tầng trên nào của tên lửa bay trọn vòng quanh Trái Đất rồi trở về để được bắt lại. Tàu Starship vừa làm điều đó sau 14 vòng quỹ đạo ở độ cao khoảng 275 km.

Giá trị của cú bắt nằm ở bài toán tái sử dụng hoàn toàn. Một tên lửa mà cả hai tầng đều trở về và bay lại được sẽ hạ mạnh chi phí mỗi chuyến bay và tăng tần suất phóng lên mức mà tên lửa dùng một lần không thể chạm tới. SpaceX đã nghiên cứu và cải tiến khiên nhiệt 18.000 tấm gốm với mục tiêu không phải thay tấm nào giữa các chuyến bay, để một ngày nào đó tàu hạ cánh rồi cất cánh lại ngay, giống như máy bay.

Chuyến bay này cũng mang ý nghĩa vận hành thật sự, không chỉ là bay thử. 26 vệ tinh Starlink V3 được thả ra khoảng 40 phút sau khi phóng, là tải trọng vệ tinh thương mại thương mại đầy đủ đầu tiên mà Starship từng mang lên quỹ đạo. Starship là phương tiện chính trong kế hoạch mở rộng chòm sao Starlink của SpaceX, khi hãng dần thay thế Falcon 9, tên lửa đã trở thành trụ cột của các vụ phóng Mỹ và toàn cầu.

Cú bắt thành công còn củng cố vị trí của Starship trong chương trình Artemis của NASA. Cơ quan này đã trao cho SpaceX hợp đồng trị giá 2,9 tỉ USD để cung cấp các biến thể tàu đổ bộ Mặt Trăng. Một mẫu thử nghiệm dự kiến bay vào năm sau trong nhiệm vụ Artemis III, nay được điều chỉnh thành chuyến trình diễn hai tuần ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, thử nghiệm ghép nối giữa tàu vũ trụ Orion với các mẫu thử của Starship và tàu đổ bộ Blue Moon của Blue Origin.

Starship còn phải chứng minh điều gì

Cú bắt lịch sử mới chỉ là bước đầu. Chưa có kết quả kiểm tra nào về tình trạng của tàu Starship vừa được bắt lại, và các chuyên gia được AP trích dẫn cảnh báo rằng quá trình tái nhập khí quyển có thể đã làm hỏng khiên nhiệt hoặc động cơ. Chưa ai xác nhận con tàu này đã sẵn sàng bay lại hay chưa.

SpaceX cũng chưa công bố ngày bay cho Flight 16, chưa có lịch trình tái sử dụng tàu vừa bắt, và mục tiêu bắt kép cả hai tầng trong cùng một chuyến bay vẫn còn dang dở sau khi Booster 22 rơi xuống biển. Flight 15 đạt được một nửa mục tiêu kép, nhưng đó là nửa khó hơn, và là nửa mà cả ngành vũ trụ đã chờ đợi suốt nhiều năm. Chuyến bay tiếp theo sẽ phải trả lời câu hỏi còn lại: liệu SpaceX có bắt được cả hai tầng trong cùng một ngày hay không.

Nguồn tham khảo: SpaceX