Rocket Lab phóng thành công tên lửa Electron thứ 100

Chưa đầy một thập kỷ sau chuyến bay đầu tiên năm 2017, Electron đã làm được điều chưa tên lửa thương mại cỡ nhỏ nào làm được: 100 lần lên quỹ đạo. Chuyến bay mang tên The Mountain God Rises rời bệ phóng tại Khu phức hợp Phóng 1 trên bán đảo Mahia, New Zealand, lúc 12h30 trưa 14/11 theo giờ Việt Nam, mang theo một vệ tinh radar của Nhật Bản trong nhiệm vụ được phát trực tiếp trên YouTube của Rocket Lab.

Chuyến bay thứ 100 diễn ra như thế nào

Tên lửa Electron rời bệ phóng A của Khu phức hợp Phóng 1 vào lúc 18h30 theo giờ New Zealand (12h30 trưa 14/11 giờ Việt Nam). Chín động cơ Rutherford ở tầng một đẩy tên lửa vượt qua tốc độ âm thanh sau chưa đầy một phút, trước khi tầng một tách ra và động cơ chân không của tầng hai tiếp tục đưa tải trọng lên quỹ đạo. Theo lịch trình bay mà Rocket Lab công bố, tầng hai tắt máy sau khoảng 9 phút, tầng Kick Stage đốt động cơ Curie ở phút thứ 46 và thả vệ tinh vào khoảng 50 phút sau khi phóng.

Điểm đặc biệt của chuyến bay này nằm ngay trên thân tên lửa: Electron thứ 100 được khoác lớp sơn vàng trên nền sợi carbon đen, khác hẳn diện mạo đen tuyền thường thấy. Rocket Lab gọi đây là chuyến bay cột mốc và chuẩn bị kỹ cho khoảnh khắc này, từ việc sơn tên lửa tới việc mời khách hàng iQPS tới tận bệ phóng để chứng kiến. Trước giờ phóng, công ty đăng trên mạng xã hội rằng mọi hệ thống đã sẵn sàng, với dòng thông báo “GO for launch” khi chỉ còn 10 phút đếm ngược.

Đây cũng là chuyến bay Electron thứ 21 của Rocket Lab trong năm 2026. Chuyến bay thứ 99, mang tên The Sea God Surveys, cũng phục vụ iQPS và mới diễn ra ngày 3/11, chỉ 11 ngày trước đó.

Vệ tinh radar QPS-SAR-19 phục vụ chòm sao của iQPS

Hành khách duy nhất trên chuyến bay thứ 100 là vệ tinh QPS-SAR-19, còn có tên Yamatsumi-II, của Viện Tiên phong Vũ trụ Q-shu (iQPS), công ty Nhật Bản chuyên quan sát Trái Đất bằng radar. Vệ tinh được đưa lên quỹ đạo thấp ở độ cao 575 km, góc nghiêng 42 độ, để gia nhập chòm sao radar khẩu độ tổng hợp (SAR) mà iQPS đang xây dựng.

Radar khẩu độ tổng hợp có thể chụp ảnh bề mặt Trái Đất xuyên qua mây và hoạt động cả ban đêm, nên dữ liệu của nó có giá trị cho giám sát thiên tai, nông nghiệp và an ninh. iQPS đang xây dựng chòm sao 36 vệ tinh chia thành 4 mặt phẳng quỹ đạo, với mục tiêu quan sát lại bất kỳ điểm nào trên Trái Đất trong tối đa 10 phút. Tới nay, công ty đã phóng khoảng 18 vệ tinh và có khoảng 10 vệ tinh đang hoạt động.

Đây là chuyến bay chuyên dụng thứ 11 của Rocket Lab cho iQPS kể từ năm 2023, và cả 10 chuyến trước đều đưa vệ tinh tới đúng quỹ đạo mục tiêu. QPS-SAR-19 sẽ bay cùng mặt phẳng quỹ đạo với vệ tinh QPS-SAR-11 Yamatsumi-I đã phóng từ tháng 6/2025. Cùng với QPS-SAR-20 vừa phóng ngày 3/11, hai chuyến bay trong tháng 11 là lần đầu tiên iQPS tăng mật độ hai mặt phẳng quỹ đạo trong cùng một tuần. Công ty còn đặt thêm 7 chuyến bay Electron chuyên dụng nữa, kéo dài tới năm 2030.

Vì sao mốc 100 lần phóng của Electron đáng chú ý

Electron bay lần đầu năm 2017 và từ đó trở thành một trong những tên lửa bay thường xuyên nhất thế giới.

Đạt 100 lần phóng trong chưa đầy 10 năm, Electron trở thành tên lửa thương mại cỡ nhỏ đầu tiên cán mốc này và là tên lửa thương mại đạt 100 lần phóng nhanh nhất trong lịch sử, theo Rocket Lab. Trước chuyến bay này, Electron đã thực hiện 99 chuyến bay với tỉ lệ thành công 96%, gồm 95 lần thành công và 4 lần thất bại kể cả thất bại một phần, cùng chuỗi 58 lần phóng thành công liên tiếp.

Electron là tên lửa nhỏ: tên lửa hai tầng này chỉ đưa được tối đa 300 kg lên quỹ đạo thấp và 200 kg lên quỹ đạo đồng bộ Mặt Trời. Bù lại, Electron mang nhiều kỷ lục công nghệ: tên lửa quỹ đạo đầu tiên dùng thân vỏ composite carbon, động cơ Rutherford là động cơ tên lửa quỹ đạo đầu tiên được in 3D và dùng bơm nhiên liệu điện thay cho turbine khí truyền thống. Rocket Lab còn phóng Electron từ hai bán cầu, New Zealand và Virginia, Mỹ, và từng đưa một tên lửa lên quỹ đạo chỉ sau 16 giờ 42 phút kể từ lúc nhận lệnh của Lực lượng Vũ trụ Mỹ.

Quy mô sản xuất đứng sau cột mốc này cũng ấn tượng không kém. Rocket Lab cho biết họ đã chế tạo 100 tên lửa Electron, dùng tổng cộng 999 động cơ Rutherford, ít hơn 1.000 một chiếc vì một động cơ đã thu hồi được bay lại ở chuyến bay thứ 40. Dây chuyền của hãng trung bình xuất xưởng một tên lửa sau mỗi 8 ngày làm việc.

Rocket Lab đi tiếp ra sao sau cột mốc 100

Cột mốc 100 lần phóng khép lại một chương của Electron, nhưng Rocket Lab đang dồn sự chú ý sang tên lửa thế hệ tiếp theo là Neutron, tên lửa hạng trung có thể tái sử dụng một phần. Chuyến bay đầu tiên của Neutron đã phải dời sang không sớm hơn năm 2027, sau khi hãng phát hiện các khuyết tật rỗng nhỏ giữa các lớp composite sợi carbon ở vòm trước của bình nhiên liệu tầng một. Ngày bay mới chỉ được chốt sau khi các thử nghiệm hoàn tất trong quý I/2027.

Trong lúc chờ Neutron, Rocket Lab vẫn có lịch phóng Electron dày đặc, gồm vệ tinh quan sát Trái Đất BlackSky Gen-3 và chuyến bay iQPS thứ 12 trong năm 2026. Hãng đã nâng giá cơ bản của một chuyến bay Neutron từ 55 triệu USD lên 70 triệu USD và có 16 nhiệm vụ Neutron trong danh sách đặt hàng.

Chuyến bay thứ 100 của Electron cho thấy một tên lửa nhỏ vẫn có thể làm nên lịch sử khi bay đủ đều, đủ tin cậy và đủ rẻ để khách hàng quay lại lần thứ 11. Câu hỏi tiếp theo dành cho Rocket Lab không còn là Electron bay được bao nhiêu lần, mà là Neutron có kịp nối tiếp đà này khi Electron bước sang chương thứ hai của nó hay không.

Nguồn tham khảo: Rocket Lab

Bài liên quan: SpaceX đưa Starship lên quỹ đạo lần hai, bỏ lỡ pha bắt tầng đẩy