Reuters: Trung Quốc vẫn xây dự án AI 3,2 tỉ USD quanh chip Nvidia

Cuộc điều tra được Reuters đăng tải chiều 13/11 theo giờ Việt Nam, đúng một ngày sau khi Jensen Huang từ chức CEO NVIDIA. Thông điệp rất rõ: dù Washington siết xuất khẩu và dù NVIDIA tuyên bố đã bị loại khỏi thị trường trung tâm dữ liệu Trung Quốc, nhu cầu về chip của hãng tại nước này vẫn chưa biến mất.

Hơn 150 hồ sơ và con số 3,2 tỉ USD thực chất là gì

Reuters xem xét hơn 150 thông báo mua sắm, kế hoạch đầu tư, hợp đồng xây dựng và công bố doanh nghiệp tại Trung Quốc, từ đó xác định hàng loạt dự án và thỏa thuận thiết bị có tổng giá trị công bố vượt 23 tỉ nhân dân tệ, tương đương khoảng 3,2 tỉ USD, đều xoay quanh các bộ xử lý AI bị hạn chế của NVIDIA là H100, H200 và H800.

Con số này gồm cả khoản đầu tư đã lên kế hoạch, hợp đồng đã ký lẫn công trình đã hoàn thành, và tính cả nhà xưởng, hệ thống điện cùng hạ tầng phụ trợ. Nó không phải số tiền Trung Quốc đã chi để mua chip NVIDIA, và Reuters cũng không khẳng định mọi con chip trong các dự án đó đã được giao hay lắp đặt.

Đáng chú ý là phạm vi: các dự án trải dài từ những trung tâm công nghệ ven biển tới các tỉnh miền Tây xa xôi, với chủ đầu tư gồm cả dự án có vốn hậu thuẫn từ chính quyền địa phương, trường đại học và trung tâm tính toán khu vực, chứ không chỉ các tập đoàn công nghệ lớn.

Nghịch lý: NVIDIA nói thị phần bằng không, nhu cầu vẫn còn đó

Mâu thuẫn nằm ngay trong phát ngôn của NVIDIA. Năm ngoái, Jensen Huang từng nói thị phần của hãng tại Trung Quốc đã rơi từ 95% xuống 0. Trong hồ sơ gửi cơ quan quản lý hồi tháng 8, NVIDIA cho biết lệnh kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã thực chất loại hãng khỏi thị trường điện toán trung tâm dữ liệu Trung Quốc, và hãng đã loại doanh thu này khỏi dự báo vì bất ổn pháp lý.

Nhưng tài liệu Reuters xem xét kể chuyện khác: khách hàng Trung Quốc vẫn lên kế hoạch mua sắm, và trong một số trường hợp vẫn đang vận hành những bộ xử lý bị hạn chế. Báo cáo IDC mà Reuters trích dẫn hồi tháng 10 cho thấy NVIDIA vẫn chiếm khoảng 34% lượng chip tăng tốc AI xuất xưởng tại Trung Quốc trong nửa đầu 2026.

Hai bộ số liệu đo những thứ khác nhau: mức 95% xuống 0 phản ánh khả năng bán hàng trực tiếp và hợp pháp của NVIDIA, còn 34% của IDC phản ánh lượng chip thực tế đang lưu thông. Reuters cũng nhấn mạnh hãng tin không xác định được những con chip bị hạn chế đã đến tay người dùng Trung Quốc bằng cách nào. Khoảng trống đó, chứ không phải một cáo buộc cụ thể, mới là điểm nóng của câu chuyện.

Từ Cam Túc tới các trung tâm ven biển, dự án nằm ở đâu

Điển hình là một cơ sở ở tỉnh Cam Túc, miền Tây Bắc Trung Quốc, từng được kỳ vọng lắp đặt hàng nghìn chip NVIDIA trước cuối năm nay, nhưng tới nay vẫn chưa rõ những con chip đó có bao giờ tới nơi hay không. Một số cơ sở khác đã vận hành hoặc đang xây dựng, nhưng đơn vị vận hành đối mặt với nguy cơ trì hoãn, gián đoạn nguồn cung hoặc phải thiết kế lại tốn kém quanh chip nội địa khi lệnh kiểm soát ngày càng siết chặt.

Sunny Cheung, nhà phân tích tại Jamestown Foundation ở Washington, nhận định với Reuters rằng Washington cần ngừng chỉ nhìn vào bề mặt, xem ai là người mua chip, mà phải xem xét ai là người cuối cùng sử dụng sức mạnh tính toán đó, và dùng vào mục đích gì. Khi chip có thể đi qua nhiều tầng trung gian, từ nhà phân phối tới đối tác đám mây rồi mới tới người dùng cuối, kiểm soát ở khâu bán hàng đầu tiên là chưa đủ.

Với người đọc Việt Nam, thị trường card đồ họa và linh kiện AI trong nước cũng chịu tác động từ cùng chuỗi cung ứng toàn cầu, song bài viết không suy ra biến động giá cụ thể nào tại Việt Nam, vì Reuters không đưa dữ liệu về giá hay nguồn hàng cho thị trường này.

Huang rời ghế đúng lúc Washington siết chặt thêm

Cuộc điều tra xuất hiện chỉ một ngày sau khi Jensen Huang từ chức CEO NVIDIA, giữa lúc bê bối liên quan tới một nữ doanh nhân Trung Quốc mà giới chức Mỹ nghi ngờ có liên hệ tình báo với Bắc Kinh. Megaspeed, đối tác đám mây của NVIDIA tại Singapore có liên quan tới vụ việc, đã phủ nhận việc chuyển hướng chip NVIDIA sang Trung Quốc một cách trái phép. Hội đồng quản trị NVIDIA đã mở cuộc điều tra độc lập và cho biết không có lý do để tin rằng bí mật công ty hay an ninh quốc gia Mỹ đã bị xâm phạm. Cho tới nay, chưa có kết luận công khai nào cho rằng Jensen Huang vi phạm luật kiểm soát xuất khẩu.

Reuters cũng nêu rõ: các dự án Trung Quốc được xác định trong cuộc điều tra không liên quan tới Megaspeed hay các cáo buộc quanh Huang. Hai câu chuyện chỉ gặp nhau ở một điểm: sự ra đi của Huang có thể làm suy yếu sức vận động chính sách của NVIDIA, đúng lúc các nghị sĩ Mỹ đang thúc ép siết chặt kiểm soát hơn nữa.

Washington hạn chế các bộ xử lý AI tiên tiến của NVIDIA từ năm 2022, rồi siết thêm với cả những chip chỉnh sửa riêng cho thị trường Trung Quốc như H800. Tháng 1/2026, chính quyền Trump chuyển việc cấp phép xuất khẩu H200 sang xét từng trường hợp, kèm điều kiện. Bộ Thương mại Trung Quốc và NVIDIA chưa phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters.

Câu hỏi còn bỏ ngỏ không phải là Trung Quốc có còn muốn chip NVIDIA hay không. Câu hỏi là Washington sẽ siết tới đâu, bằng cách nào, và liệu truy vết người dùng cuối, như đề xuất của Sunny Cheung, có thành hướng đi tiếp theo của chính sách kiểm soát xuất khẩu hay không. Câu trả lời sẽ định hình cả giá và nguồn cung phần cứng AI toàn cầu trong năm 2027.

Con số 3,2 tỉ USD không phải bằng chứng cho một vụ vi phạm cụ thể, mà là thước đo cho thấy lệnh cấm chip chưa dập tắt nhu cầu. Khi một bên cấm bán và một bên vẫn xây dự án quanh đúng những con chip bị cấm, khoảng trống ở giữa sẽ là nơi cuộc tranh cãi về kiểm soát xuất khẩu tiếp tục diễn ra, với hai mốc cần theo dõi: điều tra độc lập của NVIDIA và động thái siết chặt mới từ Washington.

Nguồn tham khảo: Reuters