ISRO phóng vệ tinh NVS-03: khôi phục NavIC về tối thiểu 4 vệ tinh

Ấn Độ vừa có thêm một bước tiến quan trọng trong chương trình định vị vệ tinh của riêng mình, với một vụ phóng diễn ra vào đêm khuya và kết thúc thành công chỉ sau ít phút. Đêm 30/10 rạng sáng 31/10/2026, tên lửa GSLV-F18, cao 50 m, đã rời bệ phóng thứ hai tại Trung tâm Vũ trụ Satish Dhawan ở Sriharikota lúc 23:51 giờ địa phương, mang theo vệ tinh NVS-03. Sau khoảng 18 phút bay, vệ tinh đã được đưa vào quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh, hay GTO, đúng theo kế hoạch. Chủ tịch ISRO V. Narayanan sau đó đã xác nhận nhiệm vụ thành công, khép lại một đêm phóng được theo dõi sát sao bởi cộng đồng vũ trụ trong khu vực. Với Ấn Độ, đây không chỉ là một vụ phóng thành công nữa, mà còn là một mắt xích quan trọng để duy trì hệ thống định vị NavIC, hệ thống mà nước này đã đầu tư nhiều năm để giảm phụ thuộc vào các hệ thống định vị của nước ngoài.

Chuyến bay GSLV-F18: 50 m, 18 phút và kỷ lục chuẩn bị 56 ngày

GSLV-F18 là chuyến bay thứ 20 của dòng tên lửa GSLV, một dòng tên lửa đã trở thành xương sống cho các nhiệm vụ đưa vệ tinh nặng lên quỹ đạo cao của Ấn Độ. Tên lửa cao 50 m rời bệ phóng thứ hai tại Sriharikota vào lúc 23:51 giờ địa phương, một khung giờ đêm khuya thường được chọn để tối ưu cửa sổ phóng và điều kiện quỹ đạo. Sau khoảng 18 phút, vệ tinh NVS-03 đã tách ra và đi vào quỹ đạo chuyển tiếp địa tĩnh, bước đầu tiên trước khi dùng động cơ riêng để di chuyển tới vị trí địa tĩnh cuối cùng. Một con số đáng chú ý khác nằm ở khâu chuẩn bị: thời gian chuẩn bị giữa hai nhiệm vụ GSLV liên tiếp chỉ là 56 ngày, ngắn nhất từ trước tới nay đối với dòng tên lửa này. Việc rút ngắn thời gian chuẩn bị cho thấy ISRO đang cải thiện đáng kể năng lực vận hành, từ khâu lắp ráp, kiểm tra cho tới phối hợp bệ phóng, và điều này có ý nghĩa thực tế khi Ấn Độ muốn tăng tần suất phóng trong những năm tới. Với các nhiệm vụ định vị, tần suất và độ tin cậy còn quan trọng hơn cả kỷ lục tốc độ, vì mỗi vệ tinh đều cần được đưa lên đúng quỹ đạo và đúng thời điểm để hệ thống không bị gián đoạn.

Vệ tinh NVS-03 có gì mới: đồng hồ nguyên tử nội địa và ba dải tín hiệu

NVS-03 là vệ tinh thứ ba trong thế hệ vệ tinh NVS, thế hệ được thiết kế để duy trì và nâng cấp hệ thống NavIC. Điểm mới đáng chú ý nhất của vệ tinh này là nó mang theo đồng hồ nguyên tử nội địa dùng nguyên tố Rubidium, bên cạnh các đồng hồ được mua từ bên ngoài. Đồng hồ nguyên tử là trái tim của mọi hệ thống định vị vệ tinh, vì độ chính xác của vị trí phụ thuộc trực tiếp vào độ chính xác của thời gian mà vệ tinh phát đi. Việc Ấn Độ tự sản xuất được đồng hồ nguyên tử cho vệ tinh định vị là một bước tiến về tự chủ công nghệ, giúp giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài cho một linh kiện chiến lược. Bên cạnh đó, NVS-03 phát tín hiệu ở ba dải là L1, L5 và S-band, phục vụ các loại thiết bị và ứng dụng khác nhau, từ thiết bị dân dụng tới các ứng dụng chuyên dụng. Vệ tinh nặng 2.232 kg, với quỹ đạo mục tiêu có cận điểm 170 km và viễn điểm 37.023 km trong giai đoạn chuyển tiếp, trước khi dùng động cơ riêng để lên vị trí địa tĩnh tại 32,5 độ Đông. Phạm vi phủ sóng bao gồm Ấn Độ và khu vực 1.500 km xung quanh.

Ý nghĩa với NavIC: trở lại cấu hình tối thiểu 4 vệ tinh

Ý nghĩa lớn nhất của vụ phóng nằm ở chỗ nó khôi phục hệ thống NavIC về cấu hình vận hành tối thiểu 4 vệ tinh. Trong các hệ thống định vị vệ tinh, con số 4 không phải là ngẫu nhiên: để xác định vị trí ba chiều và hiệu chỉnh đồng hồ của thiết bị nhận, người dùng cần tín hiệu từ ít nhất 4 vệ tinh cùng lúc. Khi số vệ tinh vận hành giảm xuống dưới ngưỡng này ở một khu vực, độ tin cậy và tính liên tục của dịch vụ sẽ bị ảnh hưởng, và người dùng có thể phải dựa vào các hệ thống khác để bổ sung. Việc NVS-03 đi vào hoạt động sẽ giúp NavIC trở lại ngưỡng tối thiểu này, đảm bảo dịch vụ định vị của Ấn Độ không bị gián đoạn ở mức cơ bản. Về lâu dài, Ấn Độ vẫn cần thêm vệ tinh để tăng độ dự phòng và độ chính xác, vì một hệ thống chỉ vừa đủ 4 vệ tinh sẽ rất dễ tổn thương nếu một vệ tinh gặp sự cố. Nhưng ở thời điểm hiện tại, việc khôi phục ngưỡng tối thiểu là một cột mốc quan trọng, cho thấy chương trình NavIC vẫn đang được duy trì đúng hướng sau nhiều năm triển khai. Với người dùng tại Ấn Độ, từ tài xế, nông dân dùng máy móc chính xác cho tới các ứng dụng quốc phòng và quản lý thiên tai, một hệ thống định vị nội địa ổn định có giá trị thực tế rõ ràng, vì nó không phụ thuộc vào quyết định của bất kỳ quốc gia nào khác.

Nhìn chung, vụ phóng GSLV-F18 đưa NVS-03 lên quỹ đạo là một nhiệm vụ thành công cả về mặt kỹ thuật lẫn ý nghĩa chiến lược. Về kỹ thuật, tên lửa đã hoạt động đúng kế hoạch, vệ tinh đã vào quỹ đạo chuyển tiếp sau khoảng 18 phút, và thời gian chuẩn bị 56 ngày đã lập kỷ lục mới cho dòng GSLV. Về chiến lược, vệ tinh mới với đồng hồ nguyên tử nội địa và ba dải tín hiệu sẽ giúp NavIC trở lại cấu hình vận hành tối thiểu 4 vệ tinh, giữ cho hệ thống định vị của Ấn Độ tiếp tục hoạt động ổn định. Bước tiếp theo đáng theo dõi là quá trình vệ tinh dùng động cơ riêng để lên vị trí địa tĩnh tại 32,5 độ Đông và bắt đầu phát tín hiệu vận hành đầy đủ.

Nguồn tham khảo: ISRO.