Chatbot AI dẫn người mua tới 718 website bán hàng mạo danh

Nghiên cứu được Podqi chia sẻ với The Verge và công bố ngày 12/11, rồi được nhiều trang tin đưa lại trong ngày 13/11. Podqi đặt câu hỏi mua sắm về 151 thương hiệu cho ba chatbot trong hai đợt kiểm tra vào tháng 9, rồi phân tích 6.795 câu trả lời. Kết quả: khoảng 9% câu trả lời chứa ít nhất một website rủi ro, và trong 57% số đó, chatbot còn chủ động gợi ý trang đó làm nơi mua hàng.

Perplexity 15%, ChatGPT 8%, Gemini 4%

Ba chatbot cho ra ba mức độ khác nhau, nhưng không dịch vụ nào sạch hoàn toàn. Perplexity dẫn tới trang rủi ro trong 15% câu trả lời, cao nhất trong ba dịch vụ; ChatGPT đứng giữa với 8%, còn Gemini thấp nhất với 4%.

Podqi rà soát 4.437 tên miền xuất hiện trong các câu trả lời và gắn cờ 718 tên miền rủi ro, gồm 351 trang giả và 367 trang đã ngừng hoạt động. Trang rủi ro theo định nghĩa của nghiên cứu gồm trang giả mạo cửa hàng thật, cửa hàng bán hàng nhái, tên miền cũ của thương hiệu bị người khác đăng ký lại, và tên miền chết mà kẻ gian có thể mua lại để dựng trang lừa đảo.

Các thương hiệu được thử nghiệm gồm Lululemon, Birkenstock, Stüssy, Madhappy và Le Creuset, cùng nhiều nhãn hiệu lớn nhỏ khác. Câu hỏi Podqi đặt ra đều là câu người mua thật hay gõ: mua thương hiệu này ở đâu tốt nhất, hãng có giao hàng quốc tế không và website khu vực là gì. Gemini, chatbot ghi nhận tỉ lệ thấp nhất, vừa được Google bổ sung phiên bản mới Gemini 4 Hydrogen cho lập trình và agent AI, cho thấy các mô hình đứng sau chatbot vẫn thay đổi từng tuần.

Vì sao chatbot vẫn chỉ tới web giả

Chatbot không tự kiểm chứng quyền sở hữu tên miền mà tổng hợp liên kết từ kết quả tìm kiếm, trong khi trang giả thường bắt chước rất giống giao diện thương hiệu thật và làm SEO đủ tốt để lọt vào kết quả. Khi người dùng hỏi "mua ở đâu", chatbot trả lời bằng danh sách liên kết trông đáng tin.

Cách đếm của Podqi cũng cần được hiểu đúng: nghiên cứu tính mọi lần trang rủi ro xuất hiện, kể cả khi chatbot chỉ nhắc tới để cảnh báo, nên con số đo mức độ xuất hiện chứ không đồng nghĩa mọi lần đều là gợi ý mua hàng. Dù vậy, bức tranh vẫn đáng lo: trang rủi ro được gợi ý mua nhiều gấp 6,3 lần so với được cảnh báo, và trong 57% câu trả lời có trang rủi ro, chatbot chủ động gợi ý nó làm nơi mua sắm.

Nhóm câu hỏi rủi ro nhất là về website khu vực và giao hàng quốc tế, với 16% câu trả lời chứa trang rủi ro, vì thương hiệu thường có nhiều tên miền theo từng thị trường. Thương hiệu nhỏ cũng dễ bị nhắm tới hơn: câu hỏi về nhãn hiệu ít tên tuổi dẫn tới trang rủi ro nhiều gấp đôi so với thương hiệu lớn. Điển hình, Perplexity nêu sai một trang là website chính thức của Stüssy và mô tả đó là nguồn hàng chính hãng.

ChatGPT cảnh báo nhiều nhất, nhưng cũng chỉ gắn cảnh báo trong 24% trường hợp nêu trang rủi ro, nghĩa là ba phần tư trường hợp còn lại không có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào. Trước kết quả này, Perplexity cho biết công ty chưa từng khẳng định chính xác 100%, còn Google nhấn mạnh Gemini có tỉ lệ phơi nhiễm thấp nhất.

Người mua cần kiểm tra gì trước khi bấm thanh toán

Rủi ro lớn nhất nằm ở bước tiếp theo: người mua bấm vào liên kết, nhập thông tin cá nhân và thẻ thanh toán trên một trang giả mạo. Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên là không bấm thẳng vào liên kết chatbot đưa ra, mà tự gõ địa chỉ website chính thức của thương hiệu hoặc mở từ ứng dụng chính thức.

Thứ hai, soi kỹ tên miền: lỗi chính tả, ký tự thêm bớt trong tên thương hiệu, đuôi tên miền khác thường. Thứ ba, kiểm tra thông tin liên hệ, chính sách đổi trả và phương thức thanh toán: website giả thường thiếu địa chỉ rõ ràng và chỉ nhận chuyển khoản. Thứ tư, so giá với giá niêm yết: rẻ bất thường là dấu hiệu quen thuộc của hàng nhái và trang lừa đảo. Cuối cùng, tìm đánh giá độc lập về cửa hàng trước khi mua, nhất là với thương hiệu nhỏ mà bạn chưa từng mua.

Cảnh báo này càng thiết thực khi Black Friday vào ngày 27/11 và Cyber Monday vào ngày 30/11 đang tới gần, lúc lượng người mua lần đầu tăng mạnh và chatbot được dùng nhiều hơn để săn ưu đãi. Giám đốc điều hành kiêm đồng sáng lập Podqi, Trevor West, khuyên người mua luôn kiểm tra nguồn thông tin mà chatbot cung cấp trước khi chia sẻ thông tin cá nhân hay thẻ tín dụng.

Nghiên cứu này chưa chứng minh được điều gì

Nghiên cứu của Podqi là một ảnh chụp hữu ích, nhưng cần đọc kèm các giới hạn của nó. Podqi tự viết câu hỏi kiểm tra thay vì phân tích hội thoại thật của người dùng, nên kết quả phản ánh cách chatbot trả lời câu hỏi mẫu hơn là thói quen mua sắm thực tế. Một thương hiệu được kiểm tra, Madhappy, là khách hàng của Podqi, và Podqi bán dịch vụ bảo vệ thương hiệu, nên công ty có lợi ích trong việc cho thấy vấn đề này nghiêm trọng.

Nghiên cứu cũng không đo có bao nhiêu người đã bấm vào liên kết rủi ro, mua hàng hay mất tiền, và các mô hình AI đứng sau chatbot thay đổi vài tuần một lần, nên tỉ lệ 15%, 8% và 4% chỉ đúng cho đợt kiểm tra tháng 9, không phải bảng xếp hạng cố định. Đọc đúng cách, đó là lời cảnh báo về xu hướng, không phải kết luận cuối cùng về chất lượng của từng chatbot.

Cùng tuần, Notion xác nhận lộ đoạn chat AI sau vụ hack nhà cung cấp, một lời nhắc khác rằng dữ liệu đưa vào công cụ AI có thể đi xa hơn người dùng tưởng. Cả hai câu chuyện đều dẫn tới cùng một kết luận: AI là điểm bắt đầu để tìm kiếm kiếm, không phải nơi xác thực cửa hàng hay bảo vệ dữ liệu thay cho bạn.

Hỏi chatbot để tham khảo, nhưng luôn quay về website chính thức của thương hiệu trước khi nhập thông tin thanh toán. Kiểm tra tên miền từng ký tự, so giá với giá niêm yết và tìm đánh giá độc lập khi mua ở cửa hàng lạ. Nếu một ưu đãi trông quá tốt so với mặt bằng chung, hãy dừng lại và kiểm chứng từ nguồn chính thức.

Nguồn tham khảo: Podqi