AI chẩn đoán theo từng bước đạt độ chính xác cao hơn trong nghiên cứu

Các nhà nghiên cứu Microsoft đã phát triển một công cụ AI chẩn đoán theo từng bước, giống quy trình làm việc của bác sĩ. Theo Reuters, nghiên cứu liên quan được công bố trên tạp chí Science. Điểm khác biệt của công cụ nằm ở cách tiếp cận: thay vì nhận toàn bộ triệu chứng, xét nghiệm và hình ảnh rồi đưa ra một đáp án duy nhất, công cụ đặt câu hỏi theo từng giai đoạn và điều chỉnh hướng đi dựa trên dữ liệu mới.

Cách công cụ hoạt động

Công cụ sử dụng một bộ điều phối để quyết định nên hỏi gì về tiền sử bệnh, nên chú ý điểm nào khi khám, nên chỉ định xét nghiệm nào trước, rồi dựa vào kết quả để tính bước tiếp theo. Trong quá trình đó, mô hình liên tục cập nhật giả thuyết và kế hoạch. Công cụ còn phối hợp một nhóm chuyên gia mô phỏng để cùng xử lý ca bệnh.

Cách tiếp cận này khác với nhiều mô hình y tế hiện nay, vốn thường xem xét toàn bộ triệu chứng, kết quả xét nghiệm và hình ảnh cùng lúc để đưa ra chẩn đoán. Trong quy trình từng bước, dữ liệu chưa đủ không được lấp bằng suy đoán cuối cùng. Hệ thống cần xác định dữ liệu còn thiếu là gì, vì sao dữ liệu đó cần thiết, và kết quả mới có làm thay đổi giả thuyết ban đầu hay không.

Kết quả nghiên cứu

Khi thử sức với hơn 300 ca bệnh phức tạp và dễ gây nhầm lẫn, mô hình dùng bộ điều phối đạt độ chính xác cao hơn gấp đôi so với bác sĩ đa khoa sử dụng sách giáo khoa và internet, xét trên cả quá trình thăm khám và chẩn đoán cuối cùng. Công cụ này cũng vượt bác sĩ trong các tình huống lấy từ cơ sở dữ liệu ca cấp cứu lớn.

Kết quả được đo trên nhóm ca khó, có chủ đích lựa chọn để kiểm tra khả năng suy luận. Điều này cho thấy thiết kế quy trình có thể tạo ra khác biệt lớn, không chỉ phụ thuộc vào lượng kiến thức mà mô hình đã học.

Giới hạn cần lưu ý

Kết quả trong nghiên cứu chưa đồng nghĩa với hiệu quả tương đương trong môi trường khám chữa bệnh thực tế. Phòng khám ngoài đời có thời gian eo hẹp, dữ liệu thiếu, người bệnh kể triệu chứng không theo thứ tự, và nhiều bệnh lý có thể đi kèm cùng lúc.

Nghiên cứu cũng chưa trả lời đầy đủ các câu hỏi vận hành: trách nhiệm thuộc về bên nào khi AI đi sai hướng, dữ liệu bệnh nhân được bảo vệ ra sao, và chi phí xét nghiệm thay đổi thế nào khi hệ thống liên tục đề xuất thêm một bước kiểm tra. Ngoài ra, chẩn đoán không chỉ là gọi tên bệnh. Bác sĩ còn quan sát người bệnh, lắng nghe cách kể triệu chứng, cân nhắc hoàn cảnh sống, giao tiếp và đưa quyết định khi dữ liệu chưa đủ.

Vì các lý do trên, kết quả này nên được hiểu là bằng chứng về hướng thiết kế AI y tế, chưa phải căn cứ để thay thế bác sĩ trong chẩn đoán.

Ý nghĩa với việc phát triển sản phẩm AI

Ngoài lĩnh vực y tế, nghiên cứu này đặt ra một câu hỏi thiết kế cho nhiều sản phẩm AI: trả lời ngay có phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nhất. Với bài toán phức tạp, hệ thống trả lời nhanh nhưng không giải thích được quá trình sẽ khó kiểm chứng.

Một thiết kế thay thế là cho AI đặt thêm một câu hỏi chính xác trước khi kết luận, trình bày các giả thuyết đang cân nhắc, nêu rõ dữ liệu còn thiếu, và giải thích vì sao bước tiếp theo cần thiết. Cách này chậm hơn, nhưng giúp người dùng kiểm tra được quá trình thay vì chỉ tin vào đáp án cuối cùng.

Nghiên cứu cũng cho thấy việc đánh giá AI nên bao gồm cả quá trình, không chỉ đáp án. Các tiêu chí cần xem xét gồm: hệ thống có hỏi đúng thứ tự hay không, có bỏ qua manh mối quan trọng hay không, và có đề xuất xét nghiệm không cần thiết hay không. Nếu chỉ chấm đúng hoặc sai ở đáp án cuối, những lỗi quy trình có thể bị bỏ qua.

Bài viết này chỉ phân tích nghiên cứu, không phải lời khuyên y tế. Với vấn đề sức khỏe, người dân cần gặp bác sĩ hoặc cơ sở y tế.

Nguồn tham khảo:

- GMA News Online, theo Reuters